Pszczoły wyobraźni – Selma Lagerlöf, „Cudowna podróż”

Pieśni zawierają w sobie cząstkę duszy śpiewającego. Stają się jego opowieścią. Co więcej, na Grenlandii i Andamanach nikt nie ośmieli się zaśpiewać pieśni bez zgody jej właściciela. Przez lata historie rodzą się, płyną i umierają, ale pozostają w sercach ich twórców – nawet, jeśli ich już tutaj nie ma.
Selma Lagerlöf spotkała się z nimi. Przylecieli jako ptaki – dzikie gęsi, samotne kruki czy tajemnicze orły. I zaśpiewali jej swoje pieśni, z których pisarka uplotła historię jedyną w swoim rodzaju. W Cudownej podróży możesz wziąć udział w każdej chwili… o ile nadal masz w duszy dziecięcą ciekawość i odwagę poznawania świata.

~*~

Nils Holgersson jest zabijaką i leniem, to chłopiec, który swoim rodzicom przynosi jedynie zmartwienie. Pewnego dnia za karę zostaje przemieniony w małego człowieczka wielkości rozpostartej dłoni. Wstydząc się pokazać w takiej postaci rodzicom, wyrusza wraz z domowym gąsiorem w podróż przez całą Szwecję ze stadem dzikich gęsi. Liczne przygody i niebezpieczeństwa otworzą mu oczy nie tylko na własne niegodziwe postępowanie, ale także na piękno kraju, w którym się wychował. Pozna, czym może być przyjaźń, a surowe wychowanie starej gęsi Akki pozwoli mu zakosztować życia w czystej formie – nawet, jeśli przyprawiającego o zawrót głowy i brak tchu. Podróż staje się opowieścią, jaką każdy pisarz chciałby stworzyć o swoim kraju.

Książka narodziła się po tym, gdy Selmę Lagerlöf – pisarkę, noblistkę i nauczycielkę – poproszono o stworzenie jedynego w swoim rodzaju podręcznika dla szkół podstawowych. Dzięki Cudownej podróży (oryg. Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige) dzieci mogły poznać historię i geografię swojego kraju. Opowieści przeplatane są podaniami, legendami i opowieściami o olbrzymach i zwierzętach, a oprócz wiedzy (ponoć książka pod względem merytorycznym pozostawiała nieco do życzenia, ale ci…. zresztą nawet nasz polski noblista Czesław Miłosz zachwycał się Cudowną podróżą, więc uznajmy to za wystarczające rozgrzeszenie) o Szwecji zmusza dozastanowienia nad ludzkim zachowaniem, nad wartościami, którymi kierujemy się w życiu, przemyślenia raz jeszcze, co znaczą dla nas honor, odwaga, przyjaźń, ambicja, tęsknota.

Cudowna podróż jest przede wszystkim książką pełną uroku. To historie, które chciałoby się usłyszeć na dobranoc – taka, po której ma się dobre sny. Takie, które chciałoby się przeczytać dziecku (też swojemu wewnętrznemu), żeby pokazać mu, jak można stać się lepszym człowiekiem. O szacunku do drugiej osoby, ale i do świata przyrody.  W wielu miejscach autorka pozwala sobie na lekką kpinę z człowieka, a mądrości życiowej każe przemienionemu w karzełka chłopcu uczyć się od zwierząt. Jednak różnica pomiędzy dwoma światami wciąż pulsuje w sercu Nilsa: pomimo całej radości, jaką daje mu wędrówka i wiedzy, którą chłonie w tej szkole życia, pragnie znowu przynależeć do świata ludzi. Powrót do postaci ludzkiej nie jest tutaj karą, a raczej nagrodą.

W innej swojej powieści Selma Lagerlöf opowiada o żołnierzu, w którego pamięci wszystko, co znajduje się na Południu, jest większe – nawet pszczoły okazują się być wielkości gęsi. Gdy zapytano go o wielkość uli, bez wahania zapewnił rozmówców, że są wielkości ulów zwyczajnych. „Jakże mogą się w nich pomieścić pszczoły?” – zapytano. „A, to już ich własna sprawa!” – usłyszeli w odpowiedzi.

Andrzej Chojecki odwołuje się do tego fragmentu, by pochylić się nad tą niesamowitą przestrzenią pojawiającą się przed pisarzem. Pszczoły wyobraźni jakimś cudem muszą zmieścić się w ulach rzeczywistości. Ale do tego potrzeba niezwykle giętkiego umysłu.

~*~

Właśnie wróciłam z Cudownej podróży. Czekała na mnie od wielu lat, zaczynałam ją, ale nigdy nie wydostałam się poza pierwszy rozdział. Zawsze coś mnie zatrzymywało w zagrodzie, nie nadchodził mój czas, żeby chwycić się piór dzikich gęsi i pofrunąć. Teraz, wraz z nadchodzącą jesienią, wyruszyłam w drogę. Już jestem z powrotem.

Chociaż… nie do końca. Na pewno nigdy nie do końca.

 

Selma Lagerlöf, Cudowna podróż, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992, z niezastąpionym opracowaniem Andrzeja Chojeckiego.

5 uwag do wpisu “Pszczoły wyobraźni – Selma Lagerlöf, „Cudowna podróż”

  1. Uwielbiam wydanie z ilustracjami Janusza Grabiańskiego. Cudowną podróż czytałem olśniony wieki temu, ale kiedy ostatnio czytałem to dzieciom na głos, olśnień było mniej. Mimo to jest w tej książce mnóstwo cudownych momentów.
    PS. Czy to wydanie, które czytałaś, to jest całość tekstu?

    Polubienie

    1. Zazdroszczę, ja mam jedynie ilustracje na okładce 😉 a część mnie baaardzo ucieszyłaby się z obrazków w środku!
      Wydaje mi się, że jest to cały tekst: czytałam jednak, że po kilku latach (zapewne od pierwszej publikacji) autorka skróciła nieco powieść. Myślisz, że istnieje ryzyko, że przeczytałam tylko dwutomowy fragment :D?

      Polubienie

      1. Rzecz wydało Ossolineum, więc raczej gdzieś napisano by, że to skrót: na stronie redakcyjnej albo we wstępie. Jeśli nie, to oznacza, że jest to krótka książka i tylko wcześniej była wydawana z rozmachem (dwa tomy Naszej Księgarni, duża czcionka, wielkie ilustracje).

        Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s